Çocuğa Ölümü Nasıl Anlatalım?

Ölüm, her kültürde insanı sarsan ciddi bir olgudur. Ölümle herkes farklı stratejiler aracılığıyla başa çıkar. Bu açıdan bakıldığında, yaşayan insan sayısı kadar kayıpla baş etme yöntemi vardır diyebiliriz. Çocuklar özeline baktığımızda henüz zihinsel gelişimi tamamlanmamış bireyler olarak onların bu olgudan daha derin etkilendiği açıkça görülür. Çünkü yaşadığı dünyayı henüz tam anlamlandıramayan çocuk; hep var olacağını zannettiği ve yanında kendini güvende hissettiği yetişkinin, ona göre yok olmasıyla adeta bir deprem yaşar. Çocuklar hayatın bir parçası olarak ölümün farkındadırlar. Çevrelerinde gördükleri hayvanların, bitkilerin ölümüne şahit olmaktadırlar. Ancak ölüm olgusunun, çocuklar için bir kriz dönemi haline dönüşmemesi için onlara ölümü, gelişim dönemlerine uygun bir şekilde anlatmak gerekir. Peki nasıl?

–Öncelikle yetişkin, kendi ölüm anlayışının bilincinde olmalıdır.

–Çocuğun bu konudaki endişeleri ciddiye alınmalıdır.

– Ebeveyn oldukça sade bir dille konuya yaklaşmalıdır.

– Ebeveyn öncelikle çocuğun duygularını dile getirmesine yardımcı olmalıdır.

– Ölüm, uykuya benzetilmemeli, hastalıklara da çok fazla vurgu yapılmamalı. Eğer böyle olursa çocuk uyku problemleriyle karşılaşabilir ve hastalıklara karşı aşırı korku duyabilir.

– Ölüm kelimesini kullanın. Ölen bir kişi için gitti, uyuyor gibi ifadeler kullanmayın, öldü deyin.

– Çocuğun “duygusal bağ kurduğu” yakınlarından biri vefat ettiğinde, vefatın “sebebi” söylenmelidir, “müsebbibi” değil. Sadece ölüm haberleri değil, travmatik olayların çocuğa izahında da Allah’a vurgu yapılmamalıdır. Ancak 12 yaşında soyut işlemler dönemine geçen çocuğa bu vurgu belli koşullar altında yapılabilir.

-Din eğitimcileri, ölümün bir son, yokluk, sönüş olmadığı şeklindeki bakışın, iyi insanların cennete gidecekleri ve mutlu olacakları anlayışının çocukların ölüm endişesinin yatıştırılmasında çok etkili olduğu kanaatindeler.

-Çocuğun ‘‘Sen de ölecek misin?’’ sorusuna ‘‘Ben senin yanında daha uzun süre kalacağımı düşünüyorum’’ denebilir.

-Çocuk, ‘‘Ben ölmek istemiyorum.’’ derse ona, herkes ölür demeye gerek yoktur. Daha uzun yıllar, hep beraber mutlu zamanlar geçireceğiz denebilir.

-‘‘Ben de ölmek istiyorum.’’ diyen bir çocuğa sakin bir şekilde yaklaşılmalı, ‘‘ Ölmek istiyorsun, anlıyorum ancak ölüm isteyebileceğimiz bir şey değildir ve ölüme biz karar veremeyiz’’ denebilir. Çocukta bu tip söylemler sıklaşırsa bir çocuk ruh sağlığı uzmanından destek alınabilir.

– Yaşanılan olaylar, duyulan yalnızlık ve üzüntü, geçmişte yaşanılan mutlu zamanlar, geleceğe ilişkin planlar üzerine konuşmak hem çocuk hem de diğer aile üyeleri için oldukça yardımcıdır.

– Küçük çocuklar neden-sonuç ilişkisini kavramakta güçlük çektiklerinden ölümü adeta bir ceza olarak nitelendirebilirler. Çocuklar hala güvende oldukları ve sevildikleri duygusunu hissettiklerinde bunun üstesinden gelebilirler.

– Ailede ölüm sebebiyle aşırı koruyucu yaklaşım yerine eski ilişkiler aynı düzeyde sürdürülmeye çalışılmalıdır.

Yukarıdaki maddeleri çocuğun yaşına, gelişim dönemine, yaşadığı kültüre göre artırabiliriz. Kayıp yaşayan bir ailede uyum süreci 18- 24 aya kadar devam edebilir. Burada önemli olan, çocuğun eski yaşam düzenine dönebilmesidir. Hayatta kalan ebeveynin(bakım verenin), yaşamına normal olarak devam etmesi, yaşama güvenli, geleceğe umutlu gözlerle bakması ve çocuğa bu duyguları hissettirmesi gerekir. Eğer kayıp yaşayan ebeveyn, yaşadığı acıya gömülüp çocuğunu ihmal ederse kendi yükünü de çocuğun omuzlarına bırakmış olur ki böyle bir sorumluluğu çocuğun taşıyabilecek kadar güçlü olmadığı unutulmamalıdır.

Yararlanılan Kaynaklar

1) Yıldız, A., Çocuk, Ölüm ve Kayıp, Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi(2004)

2) Göka, Erol., Ölme: Ölümün ve Geride Kalanların Psikolojisi, Timaş Yayınları(2009)

3) http://www.ademgunes.com/

4) https://kortopsikoloji.com/